ปัจจัยกำหนดการลงทุนโดยตรงในต่างประเทศ: การวิเคราะห์ในระดับสถานประกอบการในภาคอุตสาหกรรมไทย

(The determinants of outward foreign direct investment: a firm-level analysis of manufacturing in Thailand)

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. กิริยา กุลกลการ

ปรากฏการณ์สำคัญหนึ่งที่เป็นผลพวงจากโลกาภิวัตน์คือ สถานประกอบการของไทยออกไปลงทุนโดยตรงในต่างประเทศเพิ่มมากขึ้น ดังจะเห็นได้จากปริมาณการสะสมทุนของการลงทุนโดยตรงในต่างประเทศ (Outward FDI stock) ของไทยเพิ่มขึ้นจากน้อยกว่า 500 ล้านเหรียญดอลลาร์ สรอ. ในปี 2533 เป็นสูงกว่า 25,000 ล้านเหรียญดอลลาร์ สรอ.ในปี 2553 (UNCTAD) จากทฤษฎีและงานศึกษาเชิงประจักษ์ที่มีอยู่ พบว่า มูลเหตุจูงใจของการออกไปลงทุนในต่างประเทศที่สำคัญ คือ สถานประกอบการมีทรัพย์สินที่ไม่มีตัวตน (Intangible asset) อันได้แก่ ความรู้ ความสามารถ และทักษะการผลิตเฉพาะทาง (Firm-specific advantage) ที่สามารถนำเอาไปแสวงหาค่าเช่าทางเศรษฐกิจได้ในต่างประเทศ นอกจากนี้ยังรวมถึงปัจจัยที่เฉพาะเจาะจงกับประเทศ (Country-specific factors) ทั้งกับประเทศที่ออกไปลงทุนในต่างประเทศและประเทศผู้รับการลงทุน เช่น ประเทศต้นทางกำลังประสบกับปัญหาค่าจ้างแรงงานและต้นทุนการผลิตที่เพิ่มสูงขึ้นจึงมีความจำเป็นต้องย้ายฐานการผลิตไปยังประเทศที่มีค่าจ้างแรงงานถูกกว่า หรืออาจเกิดจากการสนับสนุนจากภาครัฐที่ไปส่งเสริมให้ผู้ประกอบการในประเทศของตนขยายการลงทุนไปยังต่างประเทศ รวมถึงประเทศปลายทางมีนโยบายในการเปิดรับการลงทุนจากต่างประเทศมากขึ้น เป็นต้น

คำถามที่น่าสนใจสำหรับประเทศไทย ได้แก่ ผู้ประกอบการในภาคอุตสาหกรรมไทยที่ออกไปลงทุนโดยตรงในต่างประเทศมีจำนวนเท่าไร เป็นผู้ประกอบการรายใหญ่หรือรายย่อย มีขนาดและสัดส่วนการลงทุนโดยตรงในต่างประเทศเท่าไร ออกไปลงทุนที่ประเทศใด ในอุตสาหกรรมใด ทำไมถึงไปลงทุน มีปัจจัยอะไรบ้างที่ส่งผลต่อการตัดสินใจออกไปลงทุน ทั้งในแง่คุณลักษณะของสถานประกอบการ ผลประกอบการในรูปตัวเงินและประสิทธิภาพการผลิต และการสนับสนุนจากภาครัฐทั้งในรูปเงินกู้ยืม และสิทธิประโยชน์ต่างๆ  เป็นต้น ซึ่งเป็นประเด็นท้าทายที่ยังไม่มีการวิเคราะห์มากนักในประเทศไทย งานศึกษานี้จึงมุ่งตอบโจทย์ดังกล่าว โดยมีเป้าหมายเพื่อให้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อภาครัฐเพื่อให้การส่งเสริมการออกไปลงทุนโดยตรงในต่างประเทศเป็นไปอย่างเหมาะสม

วัตถุประสงค์ของการวิจัย

  1. เพื่อศึกษาถึงสถานการณ์การออกไปลงทุนโดยตรงในต่างประเทศของสถานประกอบการในภาคอุตสาหกรรมไทย ทั้งในเรื่องจำนวน ขนาด และประเภทของสถานประกอบการ ขนาดของการลงทุน ประเทศที่ออกไปลงทุน และสาเหตุที่ออกไปลงทุน
  2. เพื่อเปรียบเทียบคุณลักษณะ ผลประกอบการ และความช่วยเหลือที่ได้รับจากภาครัฐ ระหว่างสถานประกอบการในภาคอุตสาหกรรมไทยที่ออกไปและไม่ออกไปลงทุนโดยตรงในต่างประเทศ
  3. เพื่อศึกษาถึงสาเหตุหรือปัจจัย ทั้งในเชิงคุณลักษณะ ผลประกอบการ และการสนับสนุนที่ได้รับจากภาครัฐที่ส่งผลต่อการตัดสินใจออกไปลงทุนโดยตรงในต่างประเทศของสถานประกอบการในภาคอุตสาหกรรมไทย
  4. เพื่อเสนอแนะแนวทางการส่งเสริมการออกไปลงทุนในต่างประเทศ